ایده چیست ؟
ایده یک طرح ذهنی، نوآور، خلاقانه و جدید است که تاکنون توسط هیچ کسی ثبت و مطرح نشده و ارزش معنوی، تجاری و علمی دارد. ایدهها اغلب برای حل یک مشکل یا به عنوان راه حل یک مسئله مطرح میشوند. ایدههایی که کاربرد صنعتی و تجاری دارند، از ارزش اقتصادی فوق العاده بالایی برخوردارند و به همین دلیل صاحبان ایده به سرعت در پی ثبت ایده خود هستند. سامانه ثبت ایده یا سامانه مالکیت معنوی زیر مجموعهای از سامانه ثبت اسناد و املاک کشور زیر نظر قوه قضاییه به حساب میآید. ایده برتر، ایده ای خلاق است که راهکار بهتر و با ارزش تر را برای حل چالش موجود، پاسخ به یک نیاز و کشف دنیای ناشناخته ارایه می دهد.
انواع ایده ها :
برخی ایدهها فیزیکی هستند و نهایتا در قالب یک دستگاه یا ابزار خود را نمایش میدهند. اما برخی دیگر از ایدهها ذهنی بوده و نهایتا در غالب یک طرح صنعتی، قابل ثبت هستند.
شرایط ثبت ایده ها :
ایده ها زمانی قابلیت ثبت را دارند که به عمل رسیده باشند
- جدید بودن در سطح دنیا
- گام ابتکاری داشتن
- کاربرد صنعتی داشتن
- افشاء کامل ایده
آیا ایده کسبوکار را میتوان ثبت کرد؟
ثبت ایده کسبوکار در نظام حقوقی ایران انجامپذیر نیست و تنها میتوان آنها را تحت اسرار تجاری و قرارداد حفظ محرمانگی موردحمایت قرار داد. زیرا در ایران برای روشهای کسبوکار، گام ابتکاری و ابداعی قائل نشده و در گروهِ اختراع قرار نخواهد گرفت.
از طرف دیگر ثبت ایده کسبوکار را نمیتوان در قالب طرح صنعتی آورد؛ زیرا طرح صنعتی همچون اختراع از محصول حمایت میکند. البته در روشهای کسبوکار، ثبت اختراع فرمول ریاضی و بازیهای رایانهای از این قاعده مستثنا شدهاند.
کارآفرینان و صاحبان استارتاپها باید ابتدا توجه داشته باشند که آیا ایده یا فناوری آنها نوآورانه و قابل ثبت به عنوان اختراع است یا خیر. سپس، باید اطمینان حاصل کنند که ایده یا فناوری آنها پیش از این به ثبت نرسیده باشد. در مرحله بعد، پروسه ثبت طرح و ایده را آغاز نمایند.
اختراع چیست؟
ماده 1 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 01/03/1403 : اختراع نتيجه فکر فرد یا افراد است که راهحل عملي جدیدي را براي حل مشکل فني مشخص در زمينه صنعت ارائه مینماید. اختراع ممکن است بهصورت فرورده یا فرایند باشد.
چه مواردی قابل ثبت بعنوان اختراع نیستند:
طبق ماده 4 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 01/03/1403 : موارد زیر از مصادیق اختراع موضوع این قانون نيست یا از حيطه حمایت از اختراع، خارج است:
1- کشفيات، نظریههای علمي، روشهای ریاضي و آثار هنری
2- کاربرد جدید از فراوردهها یا فرایندهاي شناختهشده
3- طرحها، قواعد و روشهای انجام فعالیتهای ذهني و فعالیتهای اجتماعي، کسبوکار و بازیها
4- روشهای پيشگيري، تشخيص، جراحي و درمان در بیماریهای انسان و حيوان
تبصره- این بند شامل فراوردههای مورد استفاده در روشهای مذکور که منطبق بر تعریف اختراع است، نمیشود.
۵- گياهان و جانوران و ریزسازواره(ميکروارگانيسم)ها و اجزاي آنها آنچنان که در طبيعت یافت میشوند، ارقام گياهي و جانوري و اجزاي ژنی (ژنتيکي) آنها، مشتقات زیستي طبيعي و همچنين فرآیندهاي اساساً زیستي طبيعي
تبصره 1- ریزسازواره(ميکروارگانيسم)هاي دستورزيشده ژنی (ژنتيکي) و فرآیندهاي ریززیستمحیطی (ميکروبيولوژیک) توليد و تکثير آن که به واسطه مداخله مستقيم انسان در ترکيب ژنی (ژنتیکی) به دست میآیند و خواصي دارند که در حالت عادي از گونههای طبيعي حاصل نمیشود و همچنين فرآیندهاي زیستي مبتنی بر طراحي و مداخله فني و داراي شروط سهگانه اختراع از مصادیق این بند محسوب نمیشوند.
تبصره 2- «ارقام گياهي دستورزيشده» مطابق قانون ثبت ارقام گياهي و کنترل و گواهي بذر و نهال مصوب 29/4/1382 و «منابع دامي دستورزيشده» مطابق قانون نظام جامع دامپروری کشور مصوب 7/5/1388 به ثبت میرسند.
۶- اختراعي که بهرهبرداری از آن، خلاف موازین شرعي، نظم عمومي و یا اخلاق حسنه است.
۷- اختراعي که بهرهبرداری از آن با حفظ حيات یا سلامت انسان مغایرت دارد یا موجب آسيب جدي به محيط زیست یا کاهش تنوع زیستي میگردد.
مخترع کیست؟
مخترع ( Inventor ) کسی است که چیز تازهای میسازد یا راه تازهای برای به کارگیری روشهای قدیمی پیدا میکند یا برای رفع مشکل روش نوینی را پیدا میکند. به چیزی که مخترع میسازد، اختراع میگویند.
طبق ماده 5 قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 01/03/1404 : اشخاص زیر حق تقاضاي ثبت اختراع را دارند:
1- مخترع (شخص پدیدآورنده اختراع) یا قائممقام قانوني یا نماینده قانوني وي
2- شخصي که اختراع به سفارش او حاصل شده است یا قائممقام قانوني یا نماینده وي، با رعایت حقوق مخترع
تبصره 1- اگر افرادي بهصورت مشترک اختراعي را پدید آورده باشند، حق تقاضاي ثبت اختراع و حقوق ناشي از گواهينامه ثبت اختراع بهطور مشترک به آنان تعلق دارد.
تبصره 2- کارکنان مرجع ثبت، حق تقاضاي ثبت اختراع براي خود یا به نمایندگی از دیگري را ندارند.
تعریف مالکیت معنوی چیست؟
در صورت داشتن حق مالکیت فکری برای یک ایده، حق بهره برداری از آن و به ثمر رساندن آن به طور انحصاری به شما تعلق خواهد داشت. همچنین در صورت سواستفاده دیگران از ایده فکری شما، در صورتی که آن را ثبت کرده باشید میتوانید به راحتی از فرد متخلف شکایت کرده و درخواست غرامت و خسارت نمائید.
مالکیت معنوی به دو دستۀ مالکیت معنوی و حق نسخهبرداری تقسیم میشود.
- مالکیت صنعتی شامل:
- کشف علمی
- طراحی صنعتی
- اختراعات
- حق نسخهبرداری نیز شامل امور:
- هنری ادبی
- اجراهای هنرمندان
- علامتها و نشانههای تجارتی